Autoclaaf klasse B in de tandartspraktijk: normen, tests en de juiste keuze
Een autoclaaf klasse B is een kleine stoomsterilisator, conform de norm EN 13060, die vóór het steriliseren de lucht uit de kamer verwijdert met gefractioneerd vacuüm en de lading daarna onder vacuüm droogt. Het is het enige van de drie cyclustypes dat volgens de norm zowel verpakte als onverpakte, massieve, holle en poreuze ladingen dekt. In België acht de Hoge Gezondheidsraad (HGR) hem onmisbaar zodra u kritieke herbruikbare medische hulpmiddelen gebruikt.
In het kort
- Type B verwijdert de lucht met gefractioneerd vacuüm en droogt onder vacuüm: het verwerkt holle en verpakte instrumenten.
- De HGR acht het onmisbaar voor chirurgie en endodontie.
- Drie routinetests: vacuümtest, Bowie-Dick, Helix.

Wat is een autoclaaf klasse B?
Een autoclaaf klasse B is een tafelsterilisator die cycli van “type B” uitvoert in de zin van de norm EN 13060, de meest veelzijdige van de drie die de norm voorziet.
De norm EN 13060 heeft betrekking op kleine stoomsterilisatoren: een kamer van minder dan 60 liter, die geen sterilisatiemodule van 300 × 300 × 600 mm kan bevatten. De laatste editie dateert van 2025 en maakt nog altijd onderscheid tussen B-, N- en S-cycli. Het CEN noemt als gebruikers de algemene geneeskunde, de tandheelkunde, de podologie, de diergeneeskunde en de esthetische zorg. Grote ziekenhuissterilisatoren vallen onder de EN 285.
De letter B slaat op een cyclus, niet op een machine: eenzelfde toestel kan programma's van type B en een snel programma van type S aanbieden.
Een cyclus van type B verloopt in drie stappen:
- Luchtverwijdering. De kamer wordt vacuüm gezogen en daarna met stoom gevuld, meerdere keren na elkaar: dat noemt men “gefractioneerd vacuüm”.
- Sterilisatieplateau. Druk en temperatuur blijven op het geprogrammeerde niveau, bijvoorbeeld 134 °C.
- Droging. De lading droogt onder vacuüm, daarna keert de kamer terug naar de omgevingsdruk, waarbij de lucht binnenkomt via een steriel filter.
Klasse B, N en S: wat zijn de verschillen?
Het verschil zit in de manier waarop de lucht verwijderd wordt, en dus in de instrumenten die de stoom kan bereiken. Type B verwerkt alles, type N enkel massieve onverpakte voorwerpen, type S wat de fabrikant ervan gevalideerd heeft.
| Klasse B | Klasse S | Klasse N | |
|---|---|---|---|
| Luchtverwijdering | Gefractioneerd vacuüm vóór het plateau, droging onder vacuüm erna | Gedeeltelijk vacuüm of stoompulsen, volgens de fabrikant | Door zwaartekracht: de stoom duwt de lucht naar de afvoer |
| Verpakt materiaal | Ja | Volgens de specificaties van de fabrikant | Nee |
| Holle instrumenten (handstukken, contrahoeken) | Ja | Volgens de specificaties van de fabrikant | Nee |
| Textiel en poreuze materialen | Ja | Volgens de specificaties van de fabrikant | Nee |
| Steriele opslag na de cyclus | Ja, als het materiaal verpakt werd | Volgens de gevalideerde lading | Nee: het materiaal komt er onverpakt uit |
| Bowie-Dicktest | Ja | Als de fabrikant poreuze of holle ladingen voorziet | Niet van toepassing |
Bronnen: HGR (advies 8363, op basis van de EN 13060), Tuttnauer.
Waarom klasse B de evidente keuze is in de tandartspraktijk
Omdat handstukken, contrahoeken en ultrasone scalers holle instrumenten zijn. De HGR preciseert dat ze een toestel vereisen dat zowel met een voorvacuüm als met een navacuüm uitgerust is.
Volgens advies 8363 van de HGR over de tandheelkunde is type B “onmisbaar” voor behandelingen met kritieke herbruikbare medische hulpmiddelen (chirurgie, endodontie) en “het meest geschikt” voor tandheelkundige instrumenten. De HGR herinnert eraan dat handstukken tot vanbinnen besmet zijn: na elke patiënt worden ze binnen en buiten gereinigd, gesmeerd en daarna geautoclaveerd.
De adviezen van de HGR zijn wetenschappelijke aanbevelingen, geen wetteksten. Zijn advies van 2023 over sterilisatie (nr. 9682) bevestigt dat advies 8363 van toepassing blijft voor de tandheelkunde, en preciseert dat het FAGG zich bij zijn inspecties op deze aanbevelingen baseert.
Hetzelfde advies 8363 geeft richtwaarden voor de cyclus:
- Onverpakt
- 3 minuten
- Verpakt
- 5 minuten
- Onverpakt
- 15 minuten
- Verpakt
- 22 minuten
De dagelijkse en wekelijkse tests
Een autoclaaf klasse B wordt gecontroleerd met drie tests: de vacuümtest voor de dichtheid, de Bowie-Dicktest voor de stoompenetratie, de Helixtest voor holle instrumenten. Daarbij komt nog de controle van elke cyclus.
Vacuümtest (dichtheid)
Elke dag, volgens MFIDe vacuümtest controleert of de kamer geen lucht binnenlaat tijdens de vacuümfasen.
Meer details
MFI raadt aan hem elke dag uit te voeren. Melag bijvoorbeeld voorziet hem eenmaal per week, met een koud, droog en leeg toestel, en na een langdurige stilstand of een storing in het vacuümcircuit. De HGR hanteert een maximale drukstijging van 1,3 mbar per minuut.
Bowie-Dicktest
Elke week, volgens MFIDeze test controleert de doeltreffendheid van de vacuümpomp en de penetratie van verzadigde stoom.
Meer details
MFI raadt aan deze test eenmaal per week uit te voeren. De HGR (advies 9682, dat vooral het werk van de sterilisatiediensten van ziekenhuizen beschrijft maar zich richt tot alle zorgverleners die steriliseren) beschrijft hem als dagelijks: bij het opstarten, in een lege en voorverwarmde sterilisator, en na elke technische ingreep. Op een kleine sterilisator gebruikt men een gebruiksklaar testpakket.
Helixtest
Elke week, volgens MFIDe Helix is een lange, smalle, opgerolde buis, aan één uiteinde gesloten, waar zich een indicator bevindt.
Meer details
De stoom moet de hele buis doorlopen om de indicator te doen verkleuren. Deze testhulpmiddelen vallen vandaag onder de norm EN ISO 11140-6:2022, die de EN 867-5 vervangt: ze heeft betrekking op cycli van type B en op bepaalde cycli van type S van kleine sterilisatoren. MFI raadt aan deze test eenmaal per week uit te voeren; Tuttnauer raadt hem dagelijks aan op een autoclaaf klasse B die holle instrumenten verwerkt.
Controle van elke cyclus
Bij elke cyclusAdvies 8363 van de HGR (2011) vraagt een controle van de temperatuur, de druk en de duur van elke cyclus, en beveelt biologische indicatoren aan.
Meer details
Advies 9682 (2023) oordeelt dat die niet meer aangewezen zijn, behalve voor een cyclus op 121 °C.
Traceerbaarheid: wat de autoclaaf moet registreren
Traceerbaarheid betekent dat elk instrument dat bij een patiënt gebruikt werd, gekoppeld kan worden aan de cyclus die het gesteriliseerd heeft, met de parameters en het resultaat ervan.
De HGR vraagt om de sterilisatiedatum op de verpakking te noteren en de parameters van elke cyclus te controleren. Het toestel kan de rest doen. Bij Melag bijvoorbeeld bewaart het interne geheugen het programma, het lotnummer en de parameters van elke cyclus, exporteerbaar via USB-stick of via het netwerk. Een etiketprinter brengt op elk zakje de sterilisatiedatum, de uiterste gebruiksdatum, het lot en de persoon die de lading gevalideerd heeft aan, zodat de instrumenten aan het patiëntendossier gekoppeld kunnen worden.
Gedemineraliseerd water: waarom kraanwater niet geschikt is
Een autoclaaf wordt gevoed met gedemineraliseerd of gedistilleerd water, waarvan bijlage C van de EN 13060 de richtwaarden vastlegt.
Volgens Melag bevlekt water van onvoldoende kwaliteit de instrumenten en vervuilt het de kamer. De HGR voegt eraan toe dat silicaten en chloriden roestvrij staal kunnen doen corroderen bij sterilisatietemperaturen, en dat het water waarmee de stoom geproduceerd werd niet hergebruikt wordt. Sommige modellen meten de geleidbaarheid van het water vóór elke start. De details vindt u in onze gids over waterbehandeling.
Routineonderhoud
De HGR vraagt om de autoclaaf elke week te reinigen volgens de instructies van de fabrikant. Melag noemt de kamer, de deurdichting, de houders en de trays, te reinigen zonder schurende voorwerpen. Volg voor de rest het onderhoudsplan van de fabrikant.
Checklist vóór de aankoop van een autoclaaf klasse B
- U verwerkt holle of verpakte instrumenten: dan hebt u cycli van type B nodig.
- Het toestel is conform de EN 13060 en draagt de CE-markering als medisch hulpmiddel.
- Het volume van de kamer past bij uw ladingen, voor hooguit drie vierde gevuld.
- De tests zijn in het toestel geprogrammeerd: vacuümtest, Bowie-Dick, Helix.
- De waterkwaliteit wordt automatisch gecontroleerd, via geleidbaarheidsmeting.
- De watertoevoer is voorzien: manueel vullen of aansluiting op een demineralisator.
- De afvoer is voorzien: afvalwaterreservoir of aansluiting op de riolering met vrije uitloop.
- De cycli worden geregistreerd en zijn exporteerbaar: intern geheugen, USB, netwerk, etiketprinter.
- Het onderhoudsplan is duidelijk: wekelijkse reiniging, vervanging van de dichting, onderhoudsbeurten.
- Uw team wordt opgeleid in het laden, de tests en het aflezen van de resultaten.
Wat MFI voor u doet
MFI Medico-Dental, in Ouffet (provincie Luik), begeleidt uw autoclaafproject:
- Studie: analyse van uw behoeften en uw ruimte vóór elke keuze van toestel.
- Installatie: plaatsing van de autoclaaf ter plaatse.
- Opleiding: uw team wordt opgeleid in het gebruik van het toestel.
- Service: onderhoud en opvolging van het toestel op lange termijn.
Veelgestelde vragen
Autoclaaf klasse B, wat is dat?
Een kleine stoomsterilisator conform de EN 13060 die de lucht verwijdert met gefractioneerd vacuüm en onder vacuüm droogt. Hij steriliseert verpakte en onverpakte, massieve, holle en poreuze instrumenten.
Wat is het verschil tussen een autoclaaf klasse B en klasse N?
Klasse N verwijdert de lucht door zwaartekracht en steriliseert enkel massieve onverpakte voorwerpen. Klasse B gebruikt een vacuümpomp en verwerkt ook holle en verpakte instrumenten, zoals handstukken.
Is een autoclaaf klasse B verplicht in België?
De HGR (advies 8363) acht hem onmisbaar zodra u kritieke herbruikbare medische hulpmiddelen gebruikt, bijvoorbeeld in chirurgie of endodontie. Zijn adviezen hebben de waarde van wetenschappelijke aanbevelingen.
Welke tests voert u uit op een autoclaaf klasse B?
MFI raadt elke dag een vacuümtest aan, eenmaal per week een Helixtest en een Bowie-Dicktest, en de controle van de parameters bij elke cyclus. Volg ook de planning van de fabrikant van uw autoclaaf: Melag bijvoorbeeld voorziet de vacuümtest eenmaal per week.
Welk water gebruikt u in een tandheelkundige autoclaaf?
Gedemineraliseerd of gedistilleerd water, conform de richtwaarden van bijlage C van de EN 13060. Nooit onbehandeld kraanwater.
Bronnen
Bekijk de 18 bronnen van deze gids
- HGR, advies 8363 (2011), “Aanbevelingen met betrekking tot de infectiebeheersing bij tandheelkundige zorgverlening”, pagina van het advies
- HGR, advies 8363, Franse pdf
- HGR, advies 9682 (februari 2023), “Goede praktijken voor het beheer van medische hulpmiddelen voor meermalig gebruik”, pagina van het advies
- HGR, advies 9682, Franse pdf
- HGR, advies 9682, Engelse versie
- BSI, fiche EN 13060:2025
- Genorma, fiche EN 13060:2025
- CEN-CENELEC, artikel van 21 mei 2026 over de EN 13060:2025
- Tuttnauer, “Process Challenge Devices, Bowie-Dick and Helix Tests”
- Tuttnauer, “Types of Autoclave Sterilizers”
- Tuttnauer, “Key Components of Autoclaves”
- Tuttnauer, “Autoclave Troubleshooting”
- Melag, gebruikershandleiding Vacuclave 318 en 323 (pdf gehost door verdeler Plandent)
- MFI Medico-Dental, startpagina
- Genorma, fiche EN ISO 11140-6:2022
- DD Group, dichting W&H Lisa 500 (vervanging om de 800 cycli of 12 maanden)
- Belgaqua, Repertorium 2025
- Brochure Melag MELAdem











